Samenvatten met AI: zo krijg je écht een samenvatting, geen hervertelling

Je hebt een lang rapport, een wetenschappelijk artikel of de notulen van een eindeloze vergadering. Je denkt: laat ik AI even vragen om een samenvatting. Je typt "vat dit samen" en drukt op enter. Wat je terugkrijgt is... een kortere versie van dezelfde tekst. Nog steeds te lang, nog steeds te veel details, en je bent nog steeds niet wijzer geworden over de kern.

Herkenbaar? Dan ben je niet de enige. Het probleem zit 'm niet in de AI — het zit 'm in de opdracht. "Vat dit samen" is voor een taalmodel ongeveer net zo vaag als "maak iets lekkers" voor een kok. Zonder context, zonder doel, zonder richting. En dus krijg je een generieke hervertelling in plaats van een bruikbare samenvatting.

In dit artikel lees je waarom dat gebeurt, en vooral: hoe je je prompt anders formuleert zodat je wél krijgt wat je nodig hebt.

Waarom 'vat dit samen' niet werkt

Een AI-model zoals ChatGPT, Claude of Gemini is getraind op miljarden teksten. Het heeft geleerd hoe mensen samenvattingen schrijven — en dat varieert enorm. Sommige samenvattingen zijn één zin, andere een halve pagina. Sommige zijn abstract en conceptueel, andere gewoon een ingekorte versie van de originele tekst.

Als jij "vat dit samen" typt, moet het model raden wat jij bedoelt. Welke lengte? Voor wie? Welke informatie is belangrijk? Het antwoord dat je krijgt is dan vaak een middenweg: een beetje korter dan het origineel, met de belangrijkste punten, maar zonder scherpe keuzes.

Het resultaat? Een tekst die technisch gezien een samenvatting is, maar die je nog steeds volledig moet lezen om te snappen waar het over gaat. Precies wat je niet wilde.

Wat maakt een goede samenvatting?

Voordat je een betere prompt schrijft, is het handig om even stil te staan bij wat je eigenlijk wilt. Een goede samenvatting heeft drie kenmerken:

• Een duidelijk doel: wat moet de lezer ermee kunnen? Moet je na het lezen kunnen beslissen of je de hele tekst wilt lezen? Of moet je genoeg weten om mee te kunnen praten in een vergadering?

• De juiste focus: welke informatie is cruciaal, en wat mag weg? Cijfers, voorbeelden, achtergrond — niet alles is even relevant.

• Een passende lengte: soms wil je drie zinnen, soms drie bullets, soms een halve pagina. Dat hangt af van je situatie.

Als je die drie dingen hebt bepaald, kun je een prompt schrijven die de AI precies de goede kant op stuurt.

Betere prompts: vier manieren om het concreet te maken

Hier zijn vier manieren om je prompt specifieker te maken — en dus betere samenvattingen te krijgen.

1. Geef een doelgroep en context

In plaats van "vat dit samen", probeer dit:

"Vat dit rapport samen voor een leidinggevende die in vijf minuten moet beslissen of we hiermee verder gaan. Focus op de conclusies en risico's, niet op de technische details."

Door te benoemen voor wie de samenvatting is, weet de AI welke toon en welk detailniveau past. Een samenvatting voor een eindexamenklas is anders dan voor een collega die alleen de beslispunten wil weten.

2. Stel een maximale lengte of formaat

Geef aan hoe lang de samenvatting mag zijn. Bijvoorbeeld:

"Vat dit artikel samen in maximaal vijf bullets van één zin. Elke bullet is een kernpunt."

Of:

"Geef een samenvatting van twee alinea's: één over het probleem, één over de voorgestelde oplossing."

Door een format te geven, forceer je de AI om keuzes te maken. Dat voorkomt dat je een wollige tekst krijgt die nét iets korter is dan het origineel.

3. Benoem wat belangrijk is (en wat niet)

Soms wil je dat bepaalde informatie wél of juist niet in de samenvatting komt. Zeg dat expliciet:

"Vat deze notulen samen, maar laat de administratieve punten (wie neemt koffie mee, wanneer is de volgende vergadering) weg. Focus alleen op de besluiten en actiepunten."

Of:

"Vat dit onderzoek samen met nadruk op de methodologie en de beperkingen. Ik wil weten hoe betrouwbaar de conclusies zijn."

Door te sturen op focus krijg je geen standaard herhaling, maar een samenvatting die aansluit bij wat jij nodig hebt.

4. Vraag om een specifiek type samenvatting

Er zijn verschillende soorten samenvattingen. Je kunt vragen om:

• Een abstract: de essentie in één alinea, zoals je die bovenaan een wetenschappelijk artikel ziet.

• Een executive summary: de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen voor beslissers.

• Een lijstje met key takeaways: de drie tot vijf dingen die je moet onthouden.

• Een elevator pitch: één of twee zinnen waarmee je iemand in dertig seconden uitlegt waar het over gaat.

Een voorbeeld:

"Schrijf een executive summary van dit rapport: maximaal 150 woorden, gericht op beslissers die alleen willen weten wat het kost, wat het oplevert en wat de risico's zijn."

Een concreet voorbeeld: van vaag naar scherp

Stel, je hebt een artikel van 2000 woorden over de impact van AI op klantenservice. Je prompt zou kunnen evolueren van dit:

Vaag: "Vat dit artikel samen."

Beter: "Vat dit artikel samen in maximaal 100 woorden."

Nóg beter: "Vat dit artikel samen in drie bullets. Elke bullet beschrijft één manier waarop AI klantenservice verandert, inclusief een voor- en nadeel."

Het beste: "Ik moet morgen een presentatie geven aan ons managementteam over AI in klantenservice. Vat dit artikel samen in drie concrete punten die laten zien wat de kansen zijn, wat de risico's zijn, en wat we zouden moeten doen. Maximaal 150 woorden totaal."

Zie je het verschil? De laatste versie geeft context, doel, format én focus. De AI weet precies wat je nodig hebt.

Wat als de samenvatting nog niet goed is?

Soms krijg je alsnog een samenvatting die niet helemaal klopt. Dat kan. In dat geval: geef feedback in een vervolgprompt. AI-modellen zijn best goed in bijsturen.

Voorbeeld:

"Deze samenvatting is nog te algemeen. Maak hem specifieker door concrete voorbeelden uit de tekst te noemen, en schrap de inleiding."

Of:

"Dit is te lang. Herleid het tot drie zinnen: probleem, oplossing, resultaat."

Door iteratief te werken — dus in een gesprek met de AI — kom je vaak sneller bij een bruikbare samenvatting dan wanneer je de tekst zelf gaat inkorten.

Wat kun je morgen doen?

Als je de volgende keer een tekst wilt samenvatten met AI, stel jezelf dan eerst drie vragen:

1. Voor wie is deze samenvatting? (Jezelf? Je baas? Een collega die niet inhoudelijk hoeft mee te denken?)

2. Wat moet diegene ermee kunnen? (Beslissen? Meepraten? Onthouden?)

3. Hoe lang mag het zijn? (Drie zinnen? Vijf bullets? Een halve pagina?)

Schrijf je prompt op basis van die antwoorden. Geef richting, geef context, geef een format. En als het resultaat niet goed is: stuur bij.

Je zult merken dat "vat dit samen" ineens een stuk krachtiger wordt — en dat je samenvattingen krijgt die je écht gebruikt, in plaats van teksten die je alsnog helemaal moet lezen.